Palmzondag 2020

Palmzondag 2020

Vanaf eind jaren zestig groeiden generaties op met Bijbels geïllustreerd door kunstenaar Kees de Kort (Bergen, 1934). De voor hem kenmerkende stijl ontwikkelde De Kort door tekenende kinderen te observeren. De Kort schildert geen plaatjes bij het verhaal, hij schildert het verhaal. Zijn werken dragen de essentie van de Bijbelverhalen met zich mee. Ze ademen tijdloosheid. Er is weinig uitleg bij nodig. Het ís het Bijbelverhaal. Het werk van De Kort kan daarom ook wel worden beschouwd als een Bijbelvertaling. Bij veel religieuze kunst is er sprake van interpretatie, van uitleg, van illustratie. Daar zijn stappen gezet tussen het Bijbelverhaal en de kunst zelf. Bij De Kort niet.

Ook voor traditionele ikonen geldt dat deze niet bedoeld zijn als illustraties of interpretaties. Een ikoon is geen interpretatie van het heilige, maar representeert het heilige. De Kort kon zijn eigen vorm en werkwijze vaststellen en maakte met zijn werk ‘ikonen van zijn tijd’. De traditionele en de nieuwe ikonen brengen de cruciale verhalen uit het christendom tot leven, waarbij de belangrijkste overeenkomsten en verschillen tussen beide kunstvormen in de tentoonstelling zichtbaar worden. Een belangrijke overeenkomst tussen de twee benaderingen is dat de Bijbel op een zeer visuele manier wordt benaderd.

Op posters en flyers voor de huidige expositie in het Bijbels Museum zijn de beide afbeeldingen van de ‘Intocht van Christus in Jeruzalem’ afgebeeld (afb. 1, 2). Het mooie is dat het zowel bij de ikoon als bij het werk van Kees de Kort meteen duidelijk is dat het hier om het feest van Palmpasen gaat. Op de zondag voor Pasen (Palmpasen) wordt de feestelijke intocht van Christus in de stad Jeruzalem gevierd. Het woord Pasen is afgeleid van Pascha of Pesach, het joodse feest waarin de uittocht uit de slavernij uit Egypte wordt herdacht. In de christelijke traditie is het verbonden met de kruisiging, dood en opstanding van Jezus, die in de tijd van Pesach plaatsvonden. Op beide werken is centraal Jezus te zien, die gezeten op een ezel naar Jeruzalem rijdt. Er worden jassen op de grond gelegd en er zijn mensen aanwezig.

Intocht van Christus in Jeruzalem, 17e en, ikon, 68.5 x 55 cm, Ikonenmuseum Kampen

Toch zijn er ook verschillen. Op de afbeeldingen van Kees de Kort is nog niets te zien van wat er een paar dagen later gaat gebeuren. Er is feest, er wordt gezwaaid met palmtakken, mensen juichen. Op de ikoon ziet het er anders uit. Hier lijkt al wel zichtbaar wat er gebeuren gaat. Christus rijdt voorop, een groep volgelingen staat achter hem. De poort van Jeruzalem is een groot zwart gat. De stad in de achtergrond is chaotisch opgezet, heel anders dan meestal op ikonen te zien is. De mensen in de stadspoort lijken geen ruimte te maken voor Christus maar blijven staan.

(Een excerpt uit het artikel ‘Kees de Kort en ikonen’ in het meest recente nummer van ons tijdschrift, Eikonikon 146. Auteur: Liesbeth van Es, conservator van het Ikonenmuseum in Kampen)

44